امروزه فلسفه HSE با نگرشی نوین به عوامل بهداشتی، ایمنی و زیست محیطی در صنعت نفت، از اهمیت ویژه ای در توسعه همه جانبه كشور و پیشرفت و رشد جامعه انسانی برخوردار است. سیاستهای اتخاذ شده در این نگرش براساس اهدافی از جمله كاهش آثار نامطلوب صنعت بر محیط، افزایش آثار مثبت صنعت بر جامعه، افزایش تامین ایمنی كاركنان، تجهیزات و تاسیسات در مراكز صنعتی، كاهش حوادث و آسیب های محیط های صنعتی، به پایین ترین میزان ممكن از طریق حذف شرایط ناامن و حفاظت هرچه بیشتر از محیط زیست تعیین و تبیین شده اند.

در طول سالیان متمادی، مباحث ایمنی، بهداشت و محیط زیست در صنعت نفت مطرح بوده است. امروزه با نگاهی ریزبین و پر دقت همراه با نظارت مدیریتی واحد به صورت سیستماتیك و همه جانبه به این مباحث پرداخته شده است.
شكل۱ و۲ مفهوم HSE و تعامل آنها با یكدیگر را نشان می دهد. همچنین چرخه نظام مدیریت HSEدرصنعت نفت در این نمودارها تبیین شده است.
نظام مدیریت فراگیر HSE با ایجاد بستر فرهنگی به تبیین تاثیر متقابل عوامل بهداشت، ایمنی و محیط زیست پرداخته و از این روش نواقص، مخاطرات بالقوه، حوادث و مشكلات را مورد ارزیابی قرار داده و روشهای مبتنی بر پیشگیری را ارایه می دهد.

هر چند دستیابی به نظامی خلاق در ساختار مدیریت فراگیر بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE.MS) و رویكرد یكپارچه سازی فرایندها و گردش كار فعالیتهای سه گانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست در تمامی سطوح صنعت نفت نیازمند تلاشهای زیادی است اما متخصصین و مدیران صنعت در سالهای اخیر گامهای موثری درجهت شكل گیری ساختار HSE.MS و رتقای اهداف این نظام مدیریتی برداشته اند.

بطوریكه امروزه صنعت نفت در این فاصله زمانی كوتاه شاهد كسب موفقیت هایی در این سه مقوله بوده است. از میان این موفقیت ها می توان به موارد زیر اشاره كرد:
- انتخاب فرایندها و تولید محصولات سازگار با محیط زیست در طرحهای جدید و اجرای طرح ارزیابی آثار زیست محیطی قبل از احداث و استقرار سیستم مدیریت زیست محیطی در تمامی مجتمع ها. همچنین، اصلاح فرایندهای موجود به منظور به حداقل رسانیدن ضایعات تولیدی، حركت به سمت Zero discharge و تصفیه پساب های صنعتی و بهداشتی و توسعه فضای سبز.

- جلوگیری از سوزانده شدن۲۴۱ میلیون فوت مكعب گاز و كاهش انتشار آلاینده ها در حدود۱۸ هزار تن با اجرای طرح آماك یكی از بزرگترین پروژه های جمع آوری گازهای همراه نفت، جلوگیری از سوزانده شدن۳۲۰ هزار بشكه نفت با بهره گیری از دستگاه سیار فراورش نفت (MOT) در مناطق نفت خیز جنوب، كاهش آلاینده های هوا از طریق تولید و توزیع بنزین بدون سرب در سراسر كشور (از ابتدای سال۱۳۸۱) و توزیع گازوییل كم گوگرد (۵۰۰ PPM) در شهرهای بزرگ.
- كاهش آلودگی هوای۱۹ شهر بزرگ با احداث۷۱ جایگاه عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) ، افزایش سهم گاز طبیعی در سبد انرژی كشور از۳۸ درصد (در سال۱۳۷۵) به۵۶ درصد (در سال۱۳۸۳) و افزایش خانوارهای برخوردار از گاز طبیعی از تعداد۹ میلیون و۴۴۵ هزار و۳۸۶ خانوار (در سال۱۳۸۲) به۱۰ میلیون و۲۲۲ هزار خانوار (در سال۱۳۸۳) بخشی از فعالیتهای مجموعه صنعت نفت در زمینه محیط زیست و در راستای توسعه پایدار است.

                                                                       رفتن از استانداردهای روز است.
در سالهای اخیر ضریب شدت حوادث و ضریب تكرار حوادث به میزان قابل توجهی كاهش پیدا كرده است، برای نمونه در یك واحد تولیدی صنعت نفت، ركورد۲۰ میلیون نفر ساعت كار بدون حادثه بدست آمده است.
در این سیستم تمامی مسایل مربوط به بهداشت حرفه ای، بهداشت محیط، بهداشت عمومی، بهداشت روانی و بهداشت تغذیه و همچنین پیگیری مشكلات درمانی كاركنان با اجرای روش های یكسان و با نظارتهای مستمر، كنترل می شوند. همچنین در نهایت از اجرای صحیح برنامه های شناسایی، ارزیابی و كنترل موثر ریسك فاكتورهای بهداشتی، اطمینان حاصل می شود.

با نیاز سنجی و بكارگیری برنامه های كاربردی بهداشت و ایجاد انگیزه لازم به منظور پیروی از روشهای اجرایی تدوین شده در این نظام، در آینده ای نه چندان دور شاهد ارتقای سلامت كاركنان، حذف و یا كنترل تمامی ریسك فاكتورهای بهداشتی، تطابق بهینه كار با انسان و در نهایت تسهیل دستیابی به اهداف HSE خواهیم بود.

پيرو انتشار گزارش‌هايي درباره آلودگي منابع آبي روستاي اسماعيل‌آباد در جنوب تهران به مواد نفتي، برخي اخبار، از آلوده شدن منابع آبي يكي ديگر از روستاهاي اين منطقه به توليدات حاصل از پالايشگاه تهران حكايت مي‌كنند.

به گزارش كانون ديده‌بانان و زمين، روستاي درسون‌آباد نيز با مشكل آلودگي قنات اين روستا به آلودگي‌هاي نفتي روبروست.

شايد بتوان روستاي درسون‌آباد با 234 خانوار و 500 هكتار اراضي كشاورزي مرغوب را از نخستين قربانيان آلودگي‌هاي پالايشگاه تهران دانست. تنها در فاصله كوتاهي از سكونت‌گاه‌ها و اراضي كشاورزي درسون‌آباد، يكي از فجيع‌ترين و هول‌انگيزترين مناظر آلودگي زيست‌محيطي، پسماندهاي خطرناك نفتي را مي‌توان مشاهده كرد. كانون ديده‌بانان زمين، بازديد از اين مناظر تلخ و تكان‌دهنده را به دانشجويان محيط زيست و بهداشت محیط ديگر تشكل‌هاي زيست‌محيطي تهران پيشنهاد مي‌كنند.

روستاي درسون‌آباد در دو كيلومتري جنوب پالايشگاه قرار دارد و مادرچاه قنات اين روستا، در داخل پالايشگاه است. تعداد دو سد نفتي بسيار بزرگ حاوي پسماندهاي بسيار خطرناك با بيش از ده حوضچه تكميلي در ده متري بالادست اراضي كشاورزي روستا و در 300 متري منازل روستايي قرار دارند. شايان ذكر است، سدهاي نفتي نامبرده كه به سد عظيم‌آباد شهرت دارند، حدود 6 سال پيش به دنبال يك بارندگي شديد، شكست و آب همراه با پسماندهاي بسيار خطرناك نفتي، وارد اراضي كشاورزي شد و خسارات زيادي به بار آورد. پس از اين حادثه، پالايشگاه براي تخليه مازاد و سرريز اين دو سد اقدام به تعبيه حوضچه‌هاي كوچك كرد. يادآوري مي‌شود كه اين دو سد نيز مازاد سرريز سد بزرگ اصلي فاضلاب پالايشگاه هستند كه در داخل سايت پالايشگاه قرار دارند و در هر نيم ساعت، يك تانكر از پسماندهاي نفتي به آن اضافه مي‌شود. به گفته اعضاي شوراي اسلامي روستا، هر روز بر تعداد اين حوضچه‌هاي مرگ افزوده مي‌شود و به زودي تمامي اراضي كشاورزي روستاييان تبديل به اين نوع حوضچه‌ها مي‌شود.

بوي نفت، گاز، گوگرد و آلاينده‌هاي ديگر در فضا كاملا احساس مي‌شود. هر ساله در فصل مهاجرت، پرندگاني كه از اين مسير عبور مي‌كنند، فوج فوج با مشاهده سرابي كه از انعكاس نور بر اين درياچه‌هاي مرگ ايجاد مي‌شود، روي سطح آنها فرود مي‌آيند، اما به محض تماس با لايه‌هاي ضخيم و چسبناك نفت و قير، در دام مرگ مي‌افتند.

با توسعه پالايشگاه و ديگر شركت‌هاي نفتي، به تدريج ميزان آلودگي‌هاي منطقه اعم از آب، هوا، خاك، به شدت بالا مي‌رود و كشاورزان كه هنوز از زير بار خسارات شكستن سدها كمر راست نكرده بودند، بار ديگر با فاجعه آلودگي شديد آب قنات ـ تنها منبع حياتي روستا ـ‌ مواجه شدند. به علاوه آلودگي زياد آب به نفت و ديگر مواد اشتغال‌زا، سبب بروز چندين فقره آتش‌سوزي‌ بزرگ مي‌شود كه به نوبه خود خسارات فراواني به بار آورد كه آمار جزييات آن در ايستگاه آتش‌نشاني باقرشهر موجود است. به دنبال اين خسارات، شكايت به فرمانداري شهرستان ري و ديگر مسؤولان ذيربط و همچنين دادگستري مي‌رسد. مسؤولان منطقه (مديرعامل پالايشگاه، بخشداري كهريزك، مسؤولان حقوقي پالايشگاه دادگستري كهريزك، شهرداري باقرشهر، اداره محيط زيست شهرستان ري و...) جلسه پشت جلسه برگزار مي‌كنند و سرانجام طبق صورتجلسه مورخ 5/3/82، نماينده پالايشگاه تهران، خسارات وارده را پذيرفته و قرار مي‌شود بدون قيد و شرط نسبت به پرداخت خسارات اقدام كند. به علاوه مقرر مي‌شود كه در عوض آب قنات براي كشاورزان روستا آب جايگزين بدهند و نيز براي جلوگيري از هرگونه حادثه احتمالي و نيز بهبود نسبي كيفيت آب قنات با ايجاد و نصب سپريتور جهت جداسازي مشتقات نفتي از آب، تسهيلات لازم ديگر معمول شود

وتا ... امروز همچنان مشكل باقي است، هرچند با نصب سپريتور، روزانه حدود دو تانكر روغن و نفت از آب قنات جدا مي‌شود، كه درواقع حق آب كشاورزي روستاييان نيز از اين طريق روزانه به هدر مي‌رود و اين مسأله از موارد بسيار بارزي است كه پالايشگاه بايد جبران خسارت كند، به علاوه آنكه بايد توجه داشت روغن و نفت جدا شده، جاي زياد دوري نمي‌رود. يعني در حوضچه‌هاي بالادست اراضي كشاورزي تخليه شده و مجددا وارد منابع آب زيرزميني مي‌شود!

و حالا درسون‌آباد نظير بسياري ديگر از روستاهاي جنوب تهران كه روزگاري يكي از مراكز مهم كشاورزي منطقه جنوب تهران به شمار مي‌رفت و به بركت آب و خاك خوب (سياه‌خاك) و با پشتكار و تجربه كشاورزان ماهر، قادر بود از هر هكتار زمين چغندر كاري، 80 تن و از هر هكتار گندم‌كاري، 9 تن برداشت كند و بهترين پنبه را به بازار عرضه مي‌كرد و صيفي‌جات و سبزي و پياز در آن كشت مي‌شد، باغات پرمحصول و دام بسيار داشت، امروز به لطف و موهبت توسعه صنعتي فله‌اي پالايشگاه و شركت‌هاي وابسته ديگر! بسياري از اين محصولات در آن ديگر به عمل نمي‌آيد. به گونه‌اي كه محصولات گندم به كمتر از 4 تن در هكتار و قيمت پنبه آن نيز كه به رنگ سياه به دست مي‌آيد، در بازار به نصف قيمت واقعي رسيده است.
خساراتي كه پالايشگاه به روستا وارد كرده عبارت است از:

ـ تخريب خاك كشاورزي، از دست رفتن پتانسيل خاك براي كشت محصولات چغندر، سبزيجات، پياز، صيفي و به حداقل رسيدن پتانسيل خاك و آب براي توليد گندم و پنبه و باغات ميوه .

ـ تخريب آب قنات كه تنها منبع آب شرب و كشاورزي روستا بوده و جايگزين كردن آب آلوده چاه «قلعه نو چمن» كه سبب بروز بيماري‌هاي مهلك پوستي، چشمي، ريزش مو، دستگاه تناسلي، گوارشي و... شده (به گفته بهورز روستا، تنها در سه ماهه اول سال جاري، چهل مورد بيماري پوستي ثبت شده كه برخي از آنها به مراكز بزرگ‌تر درماني تهران ارجاع داده شده‌اند و از اين طريق نيز خسارات جبران‌ناپذير ديگري را بر دوش روستاييان تحميل كرده است.)

خسارت‌هاي يادشده، سواي هزينه درماني سرسام‌آوري است كه آب آلوده انتقالي منتقل از چاه قلعه نو به همه مردم روستا تحميل كرده است. اگر فكري جدي براي تخريب شتابنده در آبخيزهاي شمالي نشود و اگر روند آلودگي آب‌هاي جنوب با اين بي‌بندوباري و شتاب به ورطه نابودي كامل بيفتد، خيانت بزرگي به آب و خاك تهران در حال انجام است كه با هيچ توجيهي، بخشودني نيست. زنگ‌هاي خطر بسيار رسا و جدي به صدا درآمده‌اند و عاملان اين جرايم بايد به ملت پاسخ‌ دهند:

وزارت نفت پاسخ دهد كه چگونه اين خسارت هنگفت و نابخشودني را كه بر ميراث آب و خاك بخش وسيعي از تهران وارد كرده، جبران خواهد كرد.

وزارت نيرو و شركت‌هاي آب و فاضلاب وابسته به آن، پاسخ دهند كه چرا پس از آلودگي چاه عميق كشاورزي روستاي اسماعيل‌آباد به نفت (از حدود 14 سال پيش)، زمين‌هاي كشاورزي اين روستا با فاضلاب بسيار خطرناك تهران آبياري مي‌شود و آب جايگزين به آنها داده نشده است؟


وزارت بهداشت و درمان پاسخ دهد كه آيا محصولات كشاورزي آلوده به نفت و فاضلاب بسيار خطرناك تهران از نظر آلودگي‌هاي سمي، فلزات سنگين و ميكروبي آزمايش مي‌شود و يا بدون هيچ گونه آزمايشي وارد ميادين تره‌بار مي‌شود؟؟

سازمان حفاظت محيط زيست پاسخ دهد كه نقش آن سازمان در كنترل آلودگي سه عنصر حياتي آب، خاك و هوا در اين منطقه تاكنون چه بوده است؟ همچنين پاسخ دهد كه توسعه‌ پالايشگاه تهران و شركت هاي نفتي ديگر در جوار آن، با چه مجوز و با چه ارزيابي زيست‌محيطي انجام شده است: نظير تأسيس كارخانه سولفور سديم، ساخت مخازن عظيم ذخيره بنزين هواپيما و بنزين بدون سرب در اراضي كشاورزي منطقه (روستاي اسماعيل‌آباد).

به علاوه سازمان حفاظت محيط زيست، پاسخ دهد صنعتي كه تا اين حد به سلامت، معيشت و زندگي مردم بي‌اهميت است و ابتدايي‌ترين استانداردهاي زيست‌محيطي را زير پا گذاشته و مي‌گذارد، ايزوهاي متعدد خود را از كجا دريافت كرده است و چگونه در نمايشگاه‌هاي زيست محيطي كه تاكنون برگزار شده به عنوان صنعت سبز، معرفي و تبليغ مي‌شود؟؟!